Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Υπάρχουν στιγμές που η σιωπή δεν είναι αξιοπρέπεια αλλά συνενοχή. Και υπάρχουν φορές που η ανοχή απέναντι στην αθλιότητα μετατρέπεται σε άδεια επανάληψή της. Η περίπτωση της πρόσφατης «δημοσιογραφικής» σπέκουλας γύρω από μια εκδήλωση μνήμης δεν είναι απλώς ένα κακό post. Είναι σύμπτωμα βαθύτερης σήψης.
Όταν ένας χώρος συλλογικής μνήμης, αφιερωμένος σε έναν νεκρό της Δημοκρατίας και της αντιδικτατορικής αντίστασης, μετατρέπεται σε σκηνικό φτηνών υπαινιγμών, τότε δεν έχουμε απλώς κακή δημοσιογραφία. Έχουμε βεβήλωση. Όχι της εικόνας, αλλά της ίδιας της έννοιας της μνήμης.
Η δημοσιογραφία των ημερών μας –ή, πιο σωστά, αυτό που παριστάνει τη δημοσιογραφία– δεν αρκείται πια στη διαστρέβλωση των γεγονότων. Έχει εξελιχθεί σε βιομηχανία υπαινιγμών. Δεν λέει ευθέως· υπαινίσσεται. Δεν τεκμηριώνει· υπονοεί. Δεν ελέγχει την εξουσία· κατασκευάζει «ατμόσφαιρα». Και πάντα με την ίδια δειλή τεχνική: μισόλογα, εισαγωγικά, «αναγνώσεις χώρου», ψευδο-ερωτήματα.
Αυτή δεν είναι αφέλεια. Είναι μεθοδική ανηθικότητα.
Διότι όταν σε μια εκδήλωση μνήμης σέρνονται υπόγεια σενάρια για «σκηνοθεσίες», «μηνύματα», ακόμη και προσωπικές σχέσεις, τότε η πρόθεση είναι σαφής: να μετατραπεί η πολιτική σε κουτσομπολιό και το πένθος σε υλικό engagement. Να εξαφανιστεί το γεγονός και να μείνει μόνο η εντύπωση. Να μην υπάρχει αλήθεια, μόνο αφήγημα.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο πολιτικός πυρήνας της αθλιότητας. Γιατί το ψέμα, όταν επαναλαμβάνεται με αυτάρεσκο ύφος και ηθική ανωτερότητα, παύει να είναι λάθος. Γίνεται εργαλείο. Γίνεται πολιτική πράξη. Μια πράξη που εξυπηρετεί το ίδιο οικοσύστημα τοξικότητας που εδώ και χρόνια δηλητηριάζει τον δημόσιο λόγο: τα τρολ, τους μηχανισμούς λάσπης, την κουλτούρα του «να πούμε κάτι να παίξει».
Δεν είναι τυχαίο. Είναι το ίδιο σύστημα που λοιδόρησε τον πόνο των συγγενών των θυμάτων των Τεμπών. Το ίδιο σύστημα που γελοιοποίησε το πένθος, που αντιμετώπισε την ανθρώπινη τραγωδία ως πεδίο πολιτικής εκτόνωσης. Το ίδιο σύστημα που δεν αντέχει την αλήθεια, γιατί η αλήθεια απαιτεί ευθύνη.
Το πραγματικά επικίνδυνο, όμως, δεν είναι τα ανώνυμα τρολ. Αυτά είναι γνωστά και αναμενόμενα. Το επικίνδυνο είναι όταν η γλώσσα των τρολ φοράει κοστούμι δημοσιογραφίας. Όταν ο υπαινιγμός αποκτά υπογραφή. Όταν το ψέμα αποκτά ιδιότητα. Τότε δεν έχουμε απλώς παραπληροφόρηση. Έχουμε θεσμική εκτροπή. Έχουμε διάβρωση της ίδιας της έννοιας της αλήθειας ως κοινής βάσης συνεννόησης.
Η μνήμη δεν είναι playground. Δεν είναι φόντο για διαδικτυακές κατασκευές. Δεν είναι πρώτη ύλη για φθηνή ειρωνεία. Και όποιος την χρησιμοποιεί έτσι, αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο από πολιτική σκοπιμότητα: αποκαλύπτει ηθική ένδεια.
Ας το πούμε καθαρά, χωρίς φόβο και χωρίς υπεκφυγές:
Αυτό δεν είναι δημοσιογραφία.
Δεν είναι κριτική.
Δεν είναι ελευθερία λόγου.
Είναι ξεφτίλα.
Και όσο δεν κατονομάζεται, τόσο θα πολλαπλασιάζεται.
