Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Οι τελευταίες εξελίξεις στην Ουκρανία δεν θα καταγραφούν απλώς ως ένα ακόμη επεισόδιο στο μακροχρόνιο δράμα του πολέμου.
Θα μείνουν στην παγκόσμια ιστορία ως μια από τις πλέον ζοφερές στιγμές για τις βασικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ προς την κυβέρνηση του Κιέβου –ένα τελεσίγραφο που απευθύνεται στο θύμα και όχι στον επιτιθέμενο– αποτελεί ένα πρωτοφανές πλήγμα στην έννοια της διεθνούς νομιμότητας και στον στοιχειώδη ηθικό κώδικα που θα έπρεπε να διέπει τις διεθνείς σχέσεις.
Δεν πρόκειται απλώς για μια πολιτική επιλογή που μπορεί να ερμηνευθεί μέσα από τον φακό της realpolitik. Είναι μια πράξη που υπονομεύει ευθέως τον αγώνα ενός λαού που έχει βρεθεί αντιμέτωπος με μια ωμή εισβολή. Και γίνεται ακόμη πιο προκλητική στο φως των πρόσφατων αντιρωσικών δηλώσεων του Τραμπ —δηλώσεων που, όπως αποδεικνύεται, δεν είχαν στόχο την υπεράσπιση της Ουκρανίας, αλλά τη γεωοικονομική αναδιάταξη των ενεργειακών ισορροπιών προς όφελος του αμερικανικού LNG.Ο καβγάς ήταν για τις τσέπες των υποστηρικτών του.
Η Ουκρανία και ο Πρόεδρος Ζελένσκι βρίσκονται σήμερα σε μια εξαιρετικά δυσχερή θέση. Μετά από χρόνια πολέμου, καταστροφής και τεράστιων ανθρωπίνων απωλειών, έρχονται αντιμέτωποι όχι μόνο με τη συνεχιζόμενη ρωσική επιθετικότητα, αλλά και με πιέσεις από εκείνους που εμφανίζονταν ως στρατηγικοί τους σύμμαχοι. Από αυτούς που τους έριξαν στα χαρακώματα και τώρα τους εγκαταλείπουν. Η εικόνα είναι αποκαρδιωτική και βαθιά αποσταθεροποιητική.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Ευρώπη βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια στιγμή αλήθειας. Θα περιοριστεί σε αναλύσεις και δηλώσεις συμπαράστασης ή θα επιχειρήσει να ακυρώσει –έστω και εν μέρει– τα τετελεσμένα ενός σχεδίου που παραβιάζει απροκάλυπτα όσα η ίδια πρεσβεύει; Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η ασφάλεια της Ουκρανίας. Είναι η αξιοπιστία της Δύσης και η ίδια η ιδέα μιας διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες, όχι σε εκβιασμούς.
Η στάση του Τραμπ δεν συνιστά απλώς μια διπλωματική εκτροπή, θέτει υπό αμφισβήτηση το αξιακό υπόβαθρο της δυτικής πολιτικής. Όταν ένας ηγέτης της Δύσης επιλέγει να πιέσει ένα έθνος που μάχεται για την επιβίωσή του, τότε το ρήγμα δεν είναι μόνο πολιτικό —είναι βαθύτατα ηθικό. Και αυτό το ηθικό κόστος δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό ως μια νέα κανονικότητα.
Η ιστορία έχει δείξει ότι η Ευρώπη συχνά αντιδρά αργά, αλλά όχι πάντα άτολμα. Σήμερα απαιτείται αποφασιστικότητα, ενότητα και ξεκάθαρη στάση. Όχι μόνο για την Ουκρανία και τον λαό της, αλλά και για τον ίδιο τον ευρωπαϊκό πυρήνα: για τις αξίες, τις αρχές και τις δεσμεύσεις που η Δύση διακηρύττει ότι υπερασπίζεται.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον τι θα πράξει η Ουκρανία —η χώρα αυτή έχει αποδείξει την αντοχή και την αξιοπρέπειά της. Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη και η Δύση θα σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Γιατί σε στιγμές σαν κι αυτή, δεν κρίνεται μόνο το μέλλον ενός κράτους, αλλά το μέλλον της διεθνούς τάξης όπως τη γνωρίζουμε.
Αναλυτικά τα 28 σημεία του σχεδίου Τράμπ για τη συμφωνία ειρήνης για την Ουκρανία: